Facebook

Jak szukać?»

Aktualnie jesteś: Gofin.pl (strona główna)  »  Prawo pracy  »  Inne zagadnienia  »   Odpowiedzialność materialna o zwiększonym rygorze
POLECAMY
A A A  drukuj artykuł

Odpowiedzialność materialna o zwiększonym rygorze

Gazeta Podatkowa nr 16 (1266) z dnia 25.02.2016
Agata Barczewska

Odpowiedzialność materialną ponoszą wszyscy pracownicy. Dla jej zaistnienia nie potrzeba umowy o odpowiedzialności materialnej czy innych dokumentów związanych z powierzeniem mienia pracownikowi. Pracownik może jednak zostać objęty odpowiedzialnością materialną o surowszym rygorze, związaną z konkretnym mieniem przekazanym jego pieczy. W takim przypadku zasady zwrotu szkody i wykazywania okoliczności jej powstania są wyraźnie korzystniejsze dla pracodawcy niż dla pracownika.

Mienie wyliczone z obowiązkiem zwrotu

Kodeks pracy wyodrębnia tzw. ogólną odpowiedzialność materialną pracownika i odpowiedzialność za mienie powierzone z obowiązkiem zwrotu lub wyliczenia się. Przesłanką powstania tego drugiego rodzaju odpowiedzialności materialnej jest wystąpienie szkody w mieniu oraz powierzenie go pracownikowi przez pracodawcę z obowiązkiem zwrotu lub wyliczenia się.

Wszystkie wskazane powyżej przesłanki odpowiedzialności materialnej za mienie powierzone są niezbędne, trzeba jednak podkreślić, że brak prawidłowego powierzenia mienia uniemożliwia jej zaistnienie nawet wtedy, gdy wystąpią pozostałe przesłanki.

Odpowiedzialność materialna tego typu może dotyczyć tylko mienia powierzonego, a nie oddanego chwilowo do dyspozycji pracownika. Mienie musi być powierzone przez pracodawcę, natomiast nie musi do niego należeć. Zgodnie z art. 124 K.p. pracownikowi można powierzyć:

  • pieniądze, papiery wartościowe lub kosztowności,
     
  • narzędzia i instrumenty lub podobne przedmioty, a także środki ochrony indywidualnej oraz odzież i obuwie robocze.

Powierzenie mienia z obowiązkiem zwrotu lub wyliczenia się może nastąpić zarówno w odniesieniu do pracownika zatrudnionego na stanowisku związanym z odpowiedzialnością materialną, jak i do każdego innego pracownika, któremu powierzono mienie pracodawcy z obowiązkiem zwrotu lub wyliczenia się.

Powierzenie mienia może przybrać różne formy. Może nastąpić na podstawie inwentaryzacji zdawczo-odbiorczej, poprzez odbiór przez pracownika rzeczy za pokwitowaniem, poprzez spis z natury, powierzenie mienia pracownikowi za potwierdzeniem przyjęcia dostawy towaru. Co do ostatniej z wymienionych form, powierzenie mienia będzie miało miejsce nie tylko przy pierwszym powierzeniu mienia, ale przy każdej następnej dostawie towaru. Prawidłowe powierzenie mienia następuje dopiero z chwilą rzeczywistego przekazania pracownikowi mienia w miejscu lub pomieszczeniu tak przystosowanym, aby pracownik miał zachowaną możliwość sprawowania nad nim bezpośredniego nadzoru. Dopiero z tą chwilą powstaje po stronie pracownika obowiązek zwrotu lub wyliczenia się z powyższego mienia.


Praca związana z odpowiedzialnością materialną powinna cechować się stałością w wykonywaniu czynności związanych z pieczą nad mieniem.

Szkoda do zwrotu bez ograniczeń

Pracownik, na którym ciąży odpowiedzialność materialna za mienie powierzone, odpowiada za szkodę w tym mieniu w pełnej wysokości. Jest pod tym względem na wyraźnie gorszej pozycji niż pracownik, który odpowiada materialnie na zasadach ogólnych. Nie mają bowiem zastosowania regulacje dotyczące odpowiedzialności ogólnej, a więc m.in. przepisy ograniczające odpowiedzialność materialną pracownika do kwoty równej maksymalnie jego trzymiesięcznemu wynagrodzeniu, przysługującego mu w dniu wyrządzenia szkody. Nie stosuje się też przepisów zawężających tę odpowiedzialność do rzeczywistej straty poniesionej przez pracodawcę.

Pracownik ponosi odpowiedzialność za mienie powierzone do pełnej wysokości szkody, przez którą należy rozumieć nie tylko rzeczywistą stratę, ale także utracone korzyści. Odpowiedzialność materialna pracownika za szkodę w mieniu powierzonym jest odpowiedzialnością o zaostrzonym, w porównaniu do odpowiedzialności materialnej na zasadach ogólnych, reżimie prawnym. Jest ona oparta na zasadzie domniemania winy (również w postaci nieumyślnej) pracownika. Zasady odpowiedzialności materialnej pracownika za mienie powierzone są zdecydowanie korzystniejsze dla pracodawcy, w zakresie ponoszenia ciężaru dowodu. Nie musi on wykazywać okoliczności uzasadniających ponoszenie przez pracownika tego rodzaju odpowiedzialności. W razie sporu sądowego pracodawca jest zobowiązany udowodnić jedynie, że szkoda:

  • powstała w prawidłowo powierzonym mieniu,
     
  • była konsekwencją niezwrócenia mienia lub niewyliczenia się z niego przez pracownika odpowiedzialnego.

Pracodawca musi też określić wysokość szkody, choć podana wartość może mieć charakter szacunkowy. Nie musi natomiast udowadniać winy pracownika, co do tego bowiem art. 124 K.p. ustala domniemanie wystąpienia zawinionego zachowania po stronie odpowiedzialnego materialnie pracownika.

Brak nadzoru obciąża pracodawcę

Pracownik w celu zwolnienia się z odpowiedzialności musi wykazać, że szkoda w mieniu powierzonym powstała wskutek wystąpienia okoliczności od niego niezależnych, którym on nie mógł zapobiec nawet przy dołożeniu należytej staranności w działaniu i przy prawidłowym wykonywaniu swoich obowiązków. Okolicznością, która może zwolnić pracownika od ponoszenia odpowiedzialności za powstałą szkodę, może być niezapewnienie przez pracodawcę warunków umożliwiających zabezpieczenie powierzonego mienia. Ten udział pracodawcy w powstaniu szkody w mieniu powierzonym może przejawiać się m.in. w:

  • braku należytej kontroli i nadzoru nad mieniem,
     
  • niewłaściwej organizacji procesu pracy w zakresie gospodarowania mieniem powierzonym pracownikowi,
     
  • powierzeniu mienia pracownikowi, który nie ma ku temu odpowiednich kwalifikacji czy przygotowania zawodowego.

W praktyce zdarzają się sytuacje, w których szkoda w mieniu powierzonym powstała wskutek kradzieży. Jak wynika z orzecznictwa Sądu Najwyższego, kradzież mienia powierzonego bądź jego części nie jest okolicznością automatycznie zwalniającą pracownika z odpowiedzialności materialnej za powierzone mu mienie. Uchylenie odpowiedzialności może nastąpić tylko wówczas, gdy pracownik odpowiedzialny materialnie swoim zachowaniem nie stworzył dogodnych warunków do popełnienia kradzieży (patrz wyrok SN z dnia 24 stycznia 1985 r., sygn. akt IV PR 244/84).

Podstawa prawna

Ustawa z dnia 26.06.1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.)

Więcej na ten temat w zasobach płatnych:

Inne zagadnienia - czytaj także:

 
Przydatne linki
 
Sklep internetowy - sklep.gofin.pl
 
Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o., ul. Owocowa 8, 66-400 Gorzów Wlkp., tel. 95 720 85 40, faks 95 720 85 60
Wydawnictwo Podatkowe GOFIN
Szanowny Użytkowniku !
Prosimy o zapoznanie się z poniższymi informacjami oraz wyrażenie dobrowolnej zgody poprzez kliknięcie przycisku "Zgadzam się".
Pamiętaj, że zawsze możesz wycofać zgodę.

Serwis internetowy, z którego Pani/Pan korzysta używa plików cookies w celu:

  • niezbędnego zapewnienia prawidłowego działania Serwisów (utrzymania sesji),
  • realizacji funkcjonalności ułatwiających obsługę Serwisu,
  • dopasowania reklam w serwisach społecznościowych,
  • analizy statystyk ruchu i reklam w Serwisach,
  • zbierania i przetwarzania danych w celu wyświetlenia reklam produktów własnych i klientów reklamowych oraz do śledzenia użytkowników, kliknięć i konwersji wyświetlanych reklam.
Pliki cookies

Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z Serwisu, w celu administrowania Serwisem, dostosowania treści Serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania reklamy (dostosowania treści reklamy do indywidualnych potrzeb użytkownika). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika Serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do internetu oraz w Polityce prywatności i plików cookies.

Administratorzy

Administratorem Pana/Pani danych osobowych w związku z korzystaniem z Serwisu internetowego i jego usług jest Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o. Administratorem danych osobowych w plikach cookies w związku z wyświetleniem analizy statystyk i wyświetlaniem spersonalizowanych reklam są partnerzy Wydawnictwa Podatkowego GOFIN sp. z o.o., Google Inc, Facebook Inc.

Jakie ma Pani/Pan prawa w stosunku do swoich danych osobowych?

Wobec swoich danych mają Pan/Pani prawo do żądania dostępu do swoich danych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych, prawo do cofnięcia zgody.

Podstawy prawne przetwarzania Pani/Pana danych osobowych
  • Niezbędność przetwarzania danych w związku z wykonaniem umowy.

    Umowa w naszym przypadku oznacza akceptację regulaminu naszych usług. Jeśli zatem akceptuje Pani/Pan umowę na realizację danej usługi, to możemy przetwarzać Pani/Pana dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.

  • Niezbędność przetwarzania danych w związku z prawnie uzasadnionym interesem administratora.

    Dotyczy sytuacji, gdy przetwarzanie danych jest uzasadnione z uwagi na usprawiedliwione potrzeby administratora, tj. dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszania naszych usług, jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług administratora.

  • Dobrowolna zgoda.

    Aby móc realizować cele:
    - zapamiętania Pani/Pana decyzji w Serwisach w zakresie korzystania z dostępnych opcjonalnie funkcjonalności,
    - analiz statystyk ruchu i reklam w Serwisach,
    - dopasowania reklam w serwisach społecznościowych,
    - wyświetlania spersonalizowanych reklam produktów własnych i klientów reklamowych oraz do śledzenia użytkowników, kliknięć i konwersji wyświetlanych reklam w związku z odwiedzaniem niniejszego Serwisu internetowego partnerzy Wydawnictwa Podatkowego Gofin sp. z o.o. muszą mieć możliwość przetwarzania Pani/Pana danych.

Potrzebna jest Nam Pani/Pana dobrowolna zgoda na zapisy w plikach cookies w celach realizacji powyższych celów.
W związku z powyższymi wyjaśnieniami prosimy o wyrażenie dobrowolnej zgody na zapisywanie informacji w plikach cookies przez kliknięcie przycisku „Zgadzam się” lub „Nie teraz” w przypadku braku zgody. Istnieje możliwość skorzystania z „ustawień zaawansowanych” plików cookies w celu określenia indywidualnych zgód na zapis wybranych plików cookies realizujących wybrane cele.