Facebook

Jak szukać?»

Aktualnie jesteś: Gofin.pl (strona główna)  »  Rachunkowość  »  Księgi rachunkowe  »   Rozliczanie kosztów zakupu materiałów w przypadku pełnego rachunku kosztów
POLECAMY
A A A  drukuj artykuł

Rozliczanie kosztów zakupu materiałów w przypadku pełnego rachunku kosztów

Zeszyty Metodyczne Rachunkowości nr 21 (549) z dnia 1.11.2021
1. Wycena materiałów na dzień ich nabycia według ustawy o rachunkowości

Materiały należą do kontrolowanych przez jednostkę rzeczowych składników aktywów obrotowych (zapasów), które w przyszłości powinny powodować wpływ do jednostki korzyści ekonomicznych. Materiały są przeznaczone do zużycia jako surowce do wytwarzania produktów, tj. wyrobów, robót i usług, jak również na cele ogólnogospodarcze oraz w celach reklamy lub reprezentacji. Cechą charakterystyczną materiałów jest to, że zużywają się podczas jednego cyklu produkcyjnego i przekazują swoją wartość w całości wytworzonemu produktowi. Zaliczamy do nich m.in. surowce, półfabrykaty obcej produkcji, opakowania bezpośrednie, paliwa, odpady użytkowe, części zamienne do maszyn i urządzeń. Do bieżącej ewidencji przychodów i rozchodów materiałów służy konto 31-1 "Materiały". Obroty tego konta odzwierciedlają gospodarkę magazynową prowadzoną w jednostce. Konto 31-1 uaktualnia się po każdej transakcji związanej z materiałami.

Ustawa o rachunkowości wyróżnia wycenę zapasów w ciągu roku obrotowego i wycenę na dzień bilansowy. W świetle art. 28 ust. 11 ustawy o rachunkowości, zapasy rzeczowych składników aktywów obrotowych, w tym m.in. materiałów, ujmuje się w księgach rachunkowych według cen nabycia. Jeżeli nie zniekształca to stanu aktywów oraz wyniku finansowego, jednostki mogą wyceniać materiały w cenach zakupu (por. art. 34 ust. 1 ww. ustawy). Ponadto - na podstawie art. 34 ust. 2 ustawy o rachunkowości - jednostki mogą nabywane materiały wyceniać na dzień ich nabycia w cenach przyjętych do ewidencji (tzw. stałe ceny ewidencyjne), z uwzględnieniem różnic pomiędzy tymi cenami ewidencyjnymi a cenami ich zakupu lub nabycia. Różnice te ujmuje się na koncie 34-1 "Odchylenia od cen ewidencyjnych materiałów". Przyjęcie określonej ceny w ewidencji determinuje określenie przez jednostkę sposobu wyceny rozchodu i stanu magazynowego materiałów.

Rodzaj ceny Charakterystyka
Cena zakupu Kwota należna sprzedającemu bez podlegających odliczeniu podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowego, a w przypadku importu powiększona o obciążenia o charakterze publicznoprawnym i obniżona o rabaty, opusty, inne podobne zmniejszenia i odzyski. Materiały można wyceniać w cenie zakupu tylko wtedy, gdy nie zniekształca to wartości tych zapasów ani wyniku finansowego. Stosując wycenę materiałów w cenach zakupu, koszty transportu, ubezpieczenia, załadunku, wyładunku odpisuje się bezpośrednio w ciężar kosztów.
Cena nabycia Cena zakupu powiększona o koszty bezpośrednio związane z zakupem materiałów, łącznie z kosztami transportu, jak też załadunku, wyładunku, składowania lub wprowadzenia do obrotu. Koszty zakupu mogą być bezpośrednio wliczane w cenę nabycia, jeśli jest możliwe ich przypisanie do konkretnej dostawy. W pozostałych przypadkach, koszty zakupu są rozliczane w czasie, proporcjonalnie pomiędzy materiały wydane do zużycia oraz pozostałe w magazynie jako zapasy.
Stałe ceny ewidencyjne Ustalane w celu uproszczenia ewidencji przychodów i rozchodów materiałów z magazynu. Są to ceny wyznaczone przez jednostkę. Mogą być stosowane pod warunkiem korygowania ich do poziomu cen rzeczywistych za pomocą odchyleń od cen ewidencyjnych. Stałe ceny ewidencyjne w przypadku materiałów ustala się najczęściej na poziomie cen zakupu (nabycia). W wyniku stosowania do bieżącej wyceny materiałów stałych cen ewidencyjnych, różniących się od rzeczywistych cen nabycia, powstają:
- odchylenia kredytowe od cen ewidencyjnych materiałów, gdy rzeczywista cena nabycia lub zakupu jest niższa niż przyjęta cena ewidencyjna (odchylenia te zmniejszają wartość zapasu materiałów),
- odchylenia debetowe od cen ewidencyjnych materiałów, gdy rzeczywista cena nabycia lub zakupu jest wyższa niż przyjęta cena ewidencyjna (odchylenia te zwiększają wartość zapasu materiałów).

Ustawa o rachunkowości przewiduje również rozwiązanie polegające na pominięciu ewidencji magazynowej i odnoszeniu zakupów materiałów bezpośrednio w ciężar kosztów (por. art. 17 ust. 2 pkt 4 ustawy o rachunkowości). Jest to jednak metoda możliwa do stosowania tylko w niektórych jednostkach, gdzie asortyment jest jednorodny i niewielki lub gdy właściciel jest jednocześnie osobą materialnie odpowiedzialną za zapasy.

Zwracamy uwagę, że ustawa o rachunkowości zezwala na wybór poziomu cen, po których wycenia się zapas materiałów. Przyjętą (wybraną) metodę wyceny materiałów opisuje się w zasadach (polityce) rachunkowości i stosuje w sposób ciągły.


2. Istotne i nieistotne koszty zakupu materiałów

Jednostki mogą wyceniać materiały według cen zakupu, jeśli nie zniekształca to stanu aktywów i wyniku finansowego jednostki. Z kolei gdy koszty zakupu materiałów stanowią dla jednostki znaczną wartość, która wpłynie istotnie na wyniki finansowe tej jednostki, to ewidencję materiałów prowadzi się według cen nabycia. Do kosztów zakupu materiałów można zaliczyć m.in. koszty dotyczące przewozu, składowania, załadunku, przeładunku, wyładunku, koszty ubezpieczenia w transporcie, opłaty za usługi przewoźników i spedytorów.

W księgach rachunkowych możliwe są do zastosowania następujące sposoby ewidencji kosztów zakupu:

1) w przypadku wyceny materiałów według cen zakupu - przyjmowanie materiałów do magazynu w rzeczywistych cenach zakupu i rozliczanie kosztów zakupu ujętych na odrębnym koncie 52-3 "Koszty zakupu" w całości na zużyte materiały,

2) w przypadku wyceny materiałów według cen nabycia:

a) wliczanie kosztów zakupu bezpośrednio w cenę jednostkową materiałów odnoszoną na konto 31-1 "Materiały",

b) aktywowanie kosztów zakupu na koncie 64-0/4 "Rozliczenia międzyokresowe kosztów zakupu" i rozliczanie ich w czasie; w takim przypadku ewidencję księgową na koncie 31-1 jednostka prowadzi w cenach zakupu, a koszty zakupu ujmuje na osobnym koncie, tj. 52-3, skąd na koniec okresu sprawozdawczego są przenoszone na konto 64-0/4 i rozliczane proporcjonalnie na zapas magazynowy i zużyte materiały.

Ewidencja księgowa rozliczania kosztów zakupu materiałów
ewidencjonowanych w cenach zakupu

1. Zarachowanie kosztów zakupu materiałów w trakcie okresu sprawozdawczego:

- Wn konto 40-2 "Usługi obce" lub 40-9 "Pozostałe koszty rodzajowe",
- Ma konto 30 "Rozliczenie zakupu" lub 21 "Rozrachunki z dostawcami"

oraz równolegle:

- Wn konto 52-3 "Koszty zakupu",
- Ma konto 49 "Rozliczenie kosztów".

2. Rozliczenie kosztów zakupu na materiały zużyte:

- Wn konto 50 "Koszty działalności podstawowej - produkcyjnej" lub 55 "Koszty zarządu", 53 "Koszty działalności pomocniczej", 51 "Koszty działalności podstawowej - handlowej",
- Ma konto 52-3 "Koszty zakupu".


Ewidencja księgowa rozliczania kosztów zakupu materiałów
ewidencjonowanych w cenach nabycia

1. Zaliczenie kosztów zakupu materiałów bezpośrednio w cenę materiałów:

- Wn konto 31-1 "Materiały",
- Ma konto 30 "Rozliczenie zakupu" lub 21 "Rozrachunki z dostawcami".

2. Rozliczenie kosztów zakupu w czasie:

a) koszty zakupu zarachowane w ciężar bieżącego miesiąca:

- Wn konto 40-1 "Zużycie materiałów i energii" lub 40-2 "Usługi obce", 40-9 "Pozostałe koszty rodzajowe",
- Ma konto 30 "Rozliczenie zakupu"

oraz równolegle:

- Wn konto 52-3 "Koszty zakupu",
- Ma konto 49 "Rozliczenie kosztów",

b) przeniesienie kosztów zakupu na koniec okresu sprawozdawczego (np. miesiąca) do rozliczenia w czasie:

- Wn konto 64-0/4 "Rozliczenia międzyokresowe kosztów zakupu",
- Ma konto 52-3 "Koszty zakupu".

3. Rozliczenie kosztów zakupu przypadających na materiały zużyte:

- Wn konto 50 "Koszty działalności podstawowej - produkcyjnej" lub 55 "Koszty zarządu", 53 "Koszty działalności pomocniczej", 51 "Koszty działalności podstawowej - handlowej",
- Ma konto 64-0/4 "Rozliczenia międzyokresowe kosztów zakupu".

Uwaga: Figurująca na koncie 64-0/4 wartość kosztów zakupu przypadająca na materiały pozostałe w magazynie zwiększy wartość zapasów materiałów wykazywanych w aktywach bilansu.

Dokonując wyboru właściwej metody wyceny zapasów materiałów jednostka powinna uwzględnić istotność kosztów zakupu oraz przeciętny poziom zapasów pozostających w jednostce na koniec kolejnych okresów sprawozdawczych. Jeśli koszty zakupu z okresu na okres są porównywalne, a zapas materiałów pozostający na koniec okresu w magazynie stanowi niewielką wartość, to jednostka może przyjąć rozwiązanie polegające na odnoszeniu kosztów zakupu materiałów w całości w ciężar kosztów bieżącego okresu.


3. Ewidencja księgowa kosztów zakupu w zależności od przyjętej metody wyceny materiałów

Jeżeli jednostka wycenia materiały w cenach zakupu, to koszty transportu, ubezpieczenia, załadunku, wyładunku zalicza w całości w ciężar kosztów bieżącego okresu.

Przykład

Jednostka prowadzi ewidencję materiałów w cenach zakupu,
a koszty zakupu księguje bezpośrednio w ciężar kosztów

I. Założenia:

  1. Jednostka prowadzi działalność produkcyjną. Koszty zakupu materiałów do produkcji stanowią niewielką (nieistotną) wartość w stosunku do wartości nabywanych materiałów, dlatego jednostka ewidencjonuje materiały w cenach zakupu, a koszty transportu księguje w ciężar kosztów usług obcych oraz równolegle na koncie 52-3 "Koszty zakupu", które na koniec miesiąca rozlicza na zużyte materiały.
  2. W październiku 2021 r. jednostka otrzymała fakturę za zakupione materiały w kwocie brutto: 31.365 zł, w tym:

a) wartość netto materiałów: 25.000 zł,

b) koszty transportu: 500 zł,

c) VAT naliczony podlegający odliczeniu: 5.865 zł.

  1. Jednostka prowadzi ewidencję kosztów na kontach zespołu 4 i 5. Koszty transportu w całości dotyczyły materiałów wydanych do produkcji.

II. Dekretacja:

Opis operacji Kwota Konto
Wn Ma
1. FZ - faktura zakupu materiałów:      
   a) wartość brutto zobowiązania wobec dostawcy 31.365 zł 30 21
   b) VAT naliczony podlegający odliczeniu 5.865 zł 22-1 30
   c) zarachowanie usługi transportowej w ciężar kosztów 500 zł 40-2 30
   d) księgowanie równoległe 500 zł 52-3 49
2. PZ - przyjęcie dostawy materiałów do magazynu w cenie zakupu 25.000 zł 31-1 30
3. RW - wydanie materiałów do produkcji 25.000 zł 50 31-1
4. PK - koszty zakupu przypadające na materiały wydane do produkcji 500 zł 50 52-3

III. Księgowania:

Ewidencja księgowa kosztów zakupu w zależności od przyjętej metody wyceny materiałów

W przypadku ewidencji materiałów w cenie nabycia koszty zakupu mogą być bezpośrednio wliczane w cenę materiału i ujmowane na koncie 31-1. Wliczanie kosztów zakupu bezpośrednio w cenę nabycia materiałów może być jednak w praktyce trudne do zrealizowania, gdyż wymaga szczegółowego przypisywania tego rodzaju kosztów do konkretnej dostawy materiałów i ich poszczególnych asortymentów. W jednostkach, w których poziom kosztów zakupu w stosunku do wartości materiałów jest znaczny, a zapasy materiałów w trakcie roku obrotowego podlegają licznym wahaniom, mającym istotny wpływ na wynik finansowy jednostki, wskazane jest koszty zakupu związane bezpośrednio z zakupem materiałów rozliczać w czasie proporcjonalnie do zużytych materiałów. W takim przypadku, koszty zakupu ujmowane są w trakcie okresu sprawozdawczego na osobnym koncie 52-3, a następnie przenoszone na konto 64-0/4 i rozliczane proporcjonalnie na zapas i zużyte materiały.

Przykład

Jednostka prowadzi ewidencję materiałów w cenach nabycia,
a koszty zakupu rozlicza w czasie

I. Założenia:

  1. Zgodnie z polityką rachunkowości jednostki, ewidencję materiałów prowadzi się w cenach nabycia, a koszty zakupu rozlicza się w czasie. Ewidencję kosztów jednostka prowadzi na kontach zespołu 4 i 5.
  2. W październiku 2021 r. jednostka otrzymała fakturę za zakupione materiały w kwocie brutto: 40.590 zł, na którą składały się:

a) wartość netto materiału: 30.000 zł,

b) koszty transportu i wyładunku: 3.000 zł,

c) VAT naliczony podlegający odliczeniu: 7.590 zł.

II. Dekretacja:

Opis operacji Kwota Konto
Wn Ma
1. FZ - faktura zakupu materiałów:      
   a) zobowiązanie wobec dostawcy 40.590 zł 30 21
   b) VAT naliczony podlegający odliczeniu 7.590 zł 22-1 30
   c) zarachowanie kosztów zakupu do kosztów bieżącego miesiąca 3.000 zł 40-1 30
   oraz równolegle 3.000 zł 52-3 49
2. PZ - przyjęcie dostawy materiałów do magazynu w cenie zakupu 30.000 zł 31-1 30
3. PK - przeniesienie na koniec miesiąca kosztów zakupu do rozliczenia w czasie 3.000 zł 64-0/4 52-3

III. Księgowania:

Ewidencja księgowa kosztów zakupu w zależności od przyjętej metody wyceny materiałów


4. Ustalenie kosztów zakupu materiałów na koniec miesiąca

Rozliczanie kosztów zakupu, ujmowanych na koniec miesiąca na koncie 64-0/4 "Czynne rozliczenia międzyokresowe kosztów zakupu", polega na obliczeniu wskaźnika narzutu kosztów zakupu (WNKz) oraz kwoty narzutu kosztów zakupu (NKz) przypadającej na rozchód materiałów i ich zapas.

Wskaźnik narzutu kosztów zakupu oblicza się według następującego wzoru:

WNkz = (Kzp + Kzb) × 100
(ZMk + RM)
gdzie:
WNkz - wskaźnik narzutu kosztów zakupu,
Kzp - koszty zakupu na początek okresu,
Kzb - koszty zakupu poniesione w bieżącym okresie sprawozdawczym,
ZMk - zapas materiałów na koniec okresu,
RM - rozchód materiałów podlegający obciążeniu kosztami zakupu.

Narzut kosztów zakupu przypadający na rozchód materiałów oblicza się za pomocą następującego wzoru:

NKz = RM × WNkz gdzie:
NKz - narzut kosztów zakupu
RM - rozchód materiałów w okresie sprawozdawczym
WNkz - wskaźnik narzutu kosztów zakupu

Narzut kosztów zakupu przypadający na zapas materiałów oblicza się za pomocą następującego wzoru:

NKz = ZMk × WNkz gdzie:
NKz - narzut kosztów zakupu
ZMk - zapas materiałów na koniec okresu
WNkz - wskaźnik narzutu kosztów zakupu

Przykład

Na początku października 2021 r. koszty zakupu w jednostce wynosiły: 5.000 zł (Kzp), a koszty zakupu poniesione w październiku (Kzb) wyniosły: 1.000 zł. Jednostka ustaliła, że na koniec października 2021 r. zapas materiałów (ZMk) wyniósł: 4.000 zł, a rozchód materiałów podlegający obciążeniu kosztami zakupu (RM) wyniósł: 47.000 zł. Jednostka rozliczyła koszty zakupu materiałów wydanych do zużycia w sposób następujący:

1) obliczenie wskaźnika narzutu kosztów zakupu:

WNkz = 5.000 zł + 1.000 zł × 100 = 11,7647%,
4.000 zł + 47.000 zł

2) obliczenie narzutu kosztów zakupu (w zaokrągleniu) przypadających na:

a) rozchód materiałów: NKz = 47.000 zł × 11,7647% = 5.529 zł,

b) zapas materiałów: NKz = 4.000 zł × 11,7647% = 471 zł.

W księgach rachunkowych koszty zakupu w wysokości: 5.529 zł, dotyczące wydanych do zużycia materiałów, ujęto zapisem po stronie Wn konta 50 "Koszty działalności podstawowej produkcyjnej", w korespondencji ze stroną Ma konta 64-0/4 "Rozliczenia międzyokresowe kosztów zakupu". Na koniec października 2021 r. konto 64-0/4 wykazywało saldo Wn o wartości: 471 zł.

Księgi rachunkowe - czytaj także:

 
Sklep internetowy - sklep.gofin.pl
 
Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o., ul. Owocowa 8, 66-400 Gorzów Wlkp., tel. 95 720 85 40, faks 95 720 85 60
Wydawnictwo Podatkowe GOFIN
Szanowny Użytkowniku !
Prosimy o zapoznanie się z poniższymi informacjami oraz wyrażenie dobrowolnej zgody poprzez kliknięcie przycisku "Zgadzam się".
Pamiętaj, że zawsze możesz wycofać zgodę.

Serwis internetowy, z którego Pani/Pan korzysta używa plików cookies w celu:

  • niezbędnego zapewnienia prawidłowego działania Serwisów (utrzymania sesji),
  • realizacji funkcjonalności ułatwiających obsługę Serwisu,
  • analizy statystyk ruchu i reklam w Serwisach,
  • zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu wyświetlenia reklam produktów własnych i klientów reklamowych.

Pliki cookies

Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z Serwisu, w celu administrowania Serwisem, dostosowania treści Serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania reklamy (dostosowania treści reklamy do indywidualnych potrzeb użytkownika). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika Serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do internetu oraz w Polityce prywatności i plików cookies.

Administratorzy

Administratorem Pana/Pani danych osobowych w związku z korzystaniem z Serwisu internetowego i jego usług jest Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o. Administratorem danych osobowych w plikach cookies w związku z wyświetleniem analizy statystyk i wyświetlaniem spersonalizowanych reklam są partnerzy Wydawnictwa Podatkowego GOFIN sp. z o.o., Google Inc, Facebook Inc.

Jakie ma Pani/Pan prawa w stosunku do swoich danych osobowych?

Wobec swoich danych mają Pan/Pani prawo do żądania dostępu do swoich danych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych, prawo do cofnięcia zgody.

Podstawy prawne przetwarzania Pani/Pana danych osobowych

  • Niezbędność przetwarzania danych w związku z wykonaniem umowy.

    Umowa w naszym przypadku oznacza akceptację regulaminu naszych usług. Jeśli zatem akceptuje Pani/Pan umowę na realizację danej usługi, to możemy przetwarzać Pani/Pana dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.

  • Niezbędność przetwarzania danych w związku z prawnie uzasadnionym interesem administratora.

    Dotyczy sytuacji, gdy przetwarzanie danych jest uzasadnione z uwagi na usprawiedliwione potrzeby administratora, tj. dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszania naszych usług, jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług administratora.

  • Dobrowolna zgoda.

    Aby móc realizować cele:
    - zapamiętania Pani/Pana decyzji w Serwisach w zakresie korzystania z dostępnych opcjonalnie funkcjonalności,
    - analiz statystyk ruchu i reklam w Serwisach,
    - wyświetlania spersonalizowanych reklam produktów własnych i klientów reklamowych w związku z odwiedzaniem niniejszego Serwisu internetowego partnerzy Wydawnictwa Podatkowego Gofin sp. z o.o. muszą mieć możliwość przetwarzania Pani/Pana danych.

Potrzebna jest Nam Pani/Pana dobrowolna zgoda na zapisy w plikach cookies w celach realizacji powyższych celów.

W związku z powyższymi wyjaśnieniami prosimy o wyrażenie dobrowolnej zgody na zapisywanie informacji w plikach cookies przez kliknięcie przycisku „Zgadzam się” lub „Nie teraz” w przypadku braku zgody. Istnieje możliwość skorzystania z „ustawień zaawansowanych” plików cookies w celu określenia indywidualnych zgód na zapis wybranych plików cookies realizujących wybrane cele.