Rosyjska agresja na Ukrainę może przekładać się na sytuację majątkową, finansową i wynik finansowy jednostek gospodarczych nie tylko w perspektywie kolejnych okresów sprawozdawczych, ale także może mieć wpływ na obecnie sporządzane albo już sporządzone, lecz jeszcze niezatwierdzone roczne sprawozdania finansowe na dzień 31 grudnia 2021 r. Rekomendacje wydane w tej sprawie przez Komitet Standardów Rachunkowości zawierają wskazówki pozwalające określić i odpowiednio ujawnić ten wpływ.
Zgodnie z zasadą kontynuacji działalności, sprecyzowaną w art. 5 ust. 2 ustawy o rachunkowości, przy stosowaniu przyjętych zasad (polityki) rachunkowości przyjmuje się założenie, że jednostka będzie kontynuowała w dającej się przewidzieć przyszłości działalność w niezmniejszonym istotnie zakresie, bez postawienia jej w stan likwidacji lub upadłości, chyba że jest to niezgodne ze stanem faktycznym lub prawnym. Ustalając zdolność jednostki do kontynuowania działalności, kierownik jednostki uwzględnia wszystkie informacje dostępne na dzień sporządzenia sprawozdania finansowego, dotyczące dającej się przewidzieć przyszłości, obejmującej okres nie krótszy niż jeden rok od dnia bilansowego. Ponadto, w myśl art. 54 ust. 1 ustawy o rachunkowości, nawet jeżeli po sporządzeniu rocznego sprawozdania finansowego, lecz przed jego zatwierdzeniem, jednostka otrzyma informacje o zdarzeniach powodujących, że założenie kontynuowania działalności przez jednostkę nie jest uzasadnione, powinna ona odpowiednio zmienić to sprawozdanie, dokonując jednocześnie odpowiednich zapisów w księgach rachunkowych roku obrotowego, którego sprawozdanie finansowe dotyczy (oraz powiadomić biegłego rewidenta, który sprawozdanie to bada lub zbadał).
Wojna w Ukrainie i skutki z nią związane mogą spowodować, że u jednostki wystąpią zagrożenia kontynuacji działalności. Dla identyfikacji tych zagrożeń należy przeanalizować m.in. zdarzenia lub okoliczności o charakterze finansowym, operacyjnym lub pozostałym, które mogą wskazywać na znaczącą niepewność co do zdolności jednostki do kontynuacji działalności w wyniku zaistniałej nadzwyczajnej sytuacji oraz nałożonych sankcji przez poszczególne kraje (np. utrata podstawowego rynku, kluczowego klienta/klientów, braki personelu, niedobory ważnych surowców, niepowodzenie rozszerzenia, kontroli lub dywersyfikacji działalności, zmiany w prawie lub regulacjach, cyberataki).
Skutki wojny w Ukrainie mogą okazać się na tyle znaczące, że kierownik jednostki może stwierdzić, iż zamierza zlikwidować jednostkę lub zaprzestać prowadzenia działalności gospodarczej, lub że nie ma innej realnej alternatywy dla likwidacji lub zaprzestania działalności, w którym to przypadku sprawozdanie finansowe nie jest sporządzane przy założeniu kontynuacji działalności (co powoduje m.in. inne zasady wyceny majątku). Może też postanowić, że mimo zagrożeń działalność będzie kontynuowana. Niepewność spowodowana agresją na Ukrainę może prowadzić do niepewności związanej z oceną zdolności jednostki do kontynuowania działalności, przy czym niektóre z tych niepewności mogą być istotne i wymagać ujawnienia, pomimo osądu kierownika jednostki co do zasadności przyjęcia założenia o kontynuacji działalności.
Ze względu na wpływ na sprawozdanie finansowe zdarzenia po dniu bilansowym dzieli się na:
1) wskazujące na stan zaistniały po dniu bilansowym - zdarzenia niekorygujące,
2) dostarczające dowodów na istnienie określonego stanu na dzień bilansowy - zdarzenia korygujące.
Zdarzenia niekorygujące to zdarzenia wskazujące na warunki, które powstały po dniu bilansowym (tj. po zakończeniu okresu sprawozdawczego), niewymagające skorygowania kwot ujętych w sprawozdaniu finansowym, ale wymagające ujawnienia w informacji dodatkowej charakteru zdarzenia i oszacowania jego skutków finansowych lub stwierdzenia, że oszacowanie takie jest praktycznie niewykonalne. Z kolei zdarzenia korygujące to zdarzenia, które dostarczają dowodów na warunki istniejące na dzień bilansowy (tj. na koniec okresu sprawozdawczego), wymagające skorygowania kwot ujętych w sprawozdaniu finansowym.
Jeżeli dzień bilansowy przypadł w okresie przed dniem rosyjskiej agresji na Ukrainę, czyli przed dniem 24 lutego 2022 r. (tj. np. 31 grudnia 2021 r.), a data sporządzenia sprawozdania finansowego przypada przed albo już w okresie trwania tej wojny i sprawozdanie finansowe nie zostało zatwierdzone do 24 lutego 2022 r., jej skutki są zdarzeniami zaklasyfikowanymi do zdarzeń niekorygujących sprawozdanie finansowe, ujawnianych w dodatkowych informacjach i objaśnieniach. W przypadku zdarzeń niekorygujących, jeżeli informacje na temat ewentualnych skutków rosyjskiej agresji mogą być istotne dla użytkowników rocznego sprawozdania finansowego na dzień 31 grudnia 2021 r., wówczas w dodatkowych informacjach i objaśnieniach jednostka powinna podać lub zaktualizować już wykazane informacje albo ujawnić dla każdej kategorii (typu) zdarzeń informacje o rodzaju zdarzenia i szacunkowej kwocie jego skutków finansowych czy stwierdzić, że szacunek taki jest praktycznie niewykonalny.
Przykładami zdarzeń niekorygujących w opisywanej sytuacji, które wymagają ujawnienia w przypadku istotnego ich wpływu na sytuację majątkową, finansową i wynik finansowy (o ile oszacowanie potencjalnego wpływu jest praktycznie wykonalne), mogą być w szczególności:
W tej sytuacji jednostka nie aktualizuje wartości szacunkowych w księgach rachunkowych roku obrotowego, za który sporządzane jest sprawozdanie finansowe (2021 r.). Chodzi tu m.in. o odpisy aktualizujące wartość należności oraz o rezerwy. Ewentualne zmiany wartości szacunkowych, wywołane skutkami rosyjskiej agresji na Ukrainę, ujmuje się w księgach rachunkowych roku bieżącego (2022 r.).
Biorąc pod uwagę wymogi ustawy o rachunkowości, zaleca się ujawnienie w sprawozdaniu z działalności tego, jakie wojna w Ukrainie może mieć przełożenie na jednostkę i jej sytuację majątkową i finansową w dającej się przewidzieć przyszłości przy założeniu różnych scenariuszy. Analiza powinna skupiać się na kluczowych dla jednostki obszarach działalności i kluczowych założeniach ze wskazaniem źródeł niepewności i ryzyka.
W sprawozdaniu z działalności należy przedstawić w sposób obiektywny i wyważony możliwe negatywne konsekwencje, tj. ryzyko związane z dalszym przebiegiem konfliktu w Ukrainie i opis jego możliwych rozległych skutków pod kątem wpływu na przewidywaną przyszłą sytuację finansową, majątkową i płynność jednostki oraz jej przewidywany rozwój, w tym także realizację celów i działań strategicznych oraz działalność operacyjną. Rozważając i szacując możliwy wpływ tego konfliktu na działalność jednostki, zaleca się wziąć pod uwagę m.in.:
Ujęcie w księgach 2022 r. pomocy dla Ukraińców Jednostki, które włączają się w pomoc Ukrainie, ponoszą m.in. następujące koszty:
W organizacjach pozarządowych prowadzących księgi rachunkowe koszty udzielanej pomocy dla Ukrainy stanowią, zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 31 ustawy o rachunkowości, ich koszty działalności statutowej. W jednostkach innych niż organizacje pozarządowe pomoc dla Ukrainy może być udzielana w formie darowizn za pośrednictwem organizacji pozarządowych czy równoważnych, działających np. na terenie Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego, lub bezpośrednio, np. organizując transport osób i sprzętu, bezpłatnie udostępniając mieszkania czy powierzchnie magazynowe i biurowe dla celów pomocowych itd. Darowizny te - na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 32 ustawy o rachunkowości - ujmuje się w księgach rachunkowych darczyńcy, co do zasady, jako pozostałe koszty operacyjne. Bezpośrednia pomoc ofiarom rosyjskiej agresji dotyczy działalności oddziałującej na społeczeństwo, niezwiązanej bezpośrednio z działalnością gospodarczą prowadzoną przez przedsiębiorcę. W przypadku działalności oddziałującej na społeczeństwo ważne jest dołożenie należytej staranności w gromadzeniu dowodów wskazujących, że działania te wynikają z wysokiej świadomości społecznej przedsiębiorstw i ich potrzeby włączenia się w rozwiązywanie problemów będących konsekwencją konfliktu w Ukrainie. Przykładowo, przy bezpłatnym udostępnianiu powierzchni magazynowych i biurowych dla celów pomocowych jednostka powinna udokumentować koszty udostępniania powierzchni, ogrzewania, oświetlenia, sprzątania, przystosowania jej do gromadzenia darów oraz pokazać, że działania te wynikają z potrzeby włączenia firmy w rozwiązywanie aktualnych, ważnych problemów społecznych. Koszty te będą ujęte w księgach rachunkowych jednostki - na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 32 ustawy o rachunkowości - jako pozostałe koszty operacyjne lub, w przypadku gdy jednostka prowadzi polityki w ramach społecznej odpowiedzialności biznesu - jako koszty działalności operacyjnej podstawowej. |
Podstawa prawna
Ustawa z dnia 29.09.1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2021 r. poz. 217 ze zm.)
Rekomendacje Komitetu Standardów Rachunkowości "Sprawozdanie finansowe i sprawozdanie z działalności w warunkach rosyjskiej agresji na Ukrainę" (www.gov.pl/web/finanse)
|